Laatst bijgewerkt: zaterdag 11 september 2021

Grolloo van verleden tot heden

HET GROLLERHOLT

Enkele malen is hiervoor reeds de naam het Grollerholt genoemd. We willen op deze plaats hierover iets meer vertellen. Uitgebreid is al ingegaan op de rechtspraak in Drenthe.
Als gevolg van een toenemende behoefte om het bestuur van het land te scheiden van deze rechtspraak ontwikkelde zich naast de Etstoel de Landdag als hoogste bestuursorgaan. De vertegenwoordigers in deze Landdag waren in het begin alleen de eigenerfde boeren d.w.z. boeren met een eigen "erve", een boerderij met volle rechten in de Marke. Vermoedelijk heeft de Drentse boerenbevolking al zeer lange tijd de eigen zaken door vergaderingen geregeld.

Bij het Landrecht van 1412 wordt al erkend dat er een oud recht in Drenthe bestaat dat aan de boerenbevolking toestaat de eigen zaken te regelen.
Naast de boeren komen pas in de 16e eeuw de edelen als groep naar voren. Lange tijd heeft men geruzied over de stemverhouding, maar in 1603 kwamen ridderschap en eigenerfden tot een akkoord, nl. één tegen twee. Vanaf dat moment vormden ze samen de Landdag, de vergadering van Ridderschap en Eigenerfden, ook wel de Staten van de Landschap Drenthe genoemd. Deze Landdag werd meestal gehouden in het Grollerholt, al werd ook wel eens op andere plaatsen vergaderd.
In het begin van de vorige eeuw waren de oude zitplaatsen der deelnemers in het Grollerholt nog zichtbaar; het waren gruppen van langwerpige vorm. Het maaiveld was de zitting en de uitgeworpen aarde leverde een ruggesteun op. Er waren niet zoveel zitplaatsen. Ze waren slechts bestemd voor hen die namens de marken of cluften de stemmen uitbrachten, waaruit uiteindelijk de stemmen der zes Dingsspillen werden opgemaakt.


 gvvth-005Het Grollerholt


De grote menigte - we zouden het tegenwoordig de publieke tribune noemen - zal zich intussen in de nabijheid zittende, liggende of staande hebben opgehouden. Verschillende beslissingen die in het Grollerholt zijn genomen zijn van groot belang geweest. Zo kwamen in 1521 de ingezetenen van Coevorden hier samen, noodgedwongen trouwens. De stad was veroverd door de Gelderse hertog Johan van Selbach. En hoewel men niets van hem moest hebben maakten zijn stropende benden die het hele landschap plunderden het zo erg, dat zij hem op een samenkomst in het Grollerholt als hun heer hebben gehuldigd.
Op 19 maart 1580 werd het besluit genomen toe te treden tot de Unie van Utrecht. Dit betekende dat Drenthe zich aansloot bij de andere gewesten die zich losmaakten van de Spaanse overheid.
Op 17 november 1600 werd in het Grollerholt het College van Drost en Gedeputeerden voorlopig gekozen. Deze Gedeputeerden zouden bestaan uit twee vertegenwoordigers van de eigenerfden en twee van de Ridderschap. Het College zou in Assen samenkomen terwijl de Landdagen zelf nog tot in 1696 in het Grollerholt werden gehouden.
De Friese Stadhouder Willem Lodewijk, die in 1596 was beëdigd als Gouverneur - Generaal van de Lande Drenthe kwam hier vaak heen om zijn werkzaamheden voor Drenthe te regelen. Want voor Drost en Gedeputeerden was in 1601, het jaar na hun bovengenoemde verkiezing, een instructie opgesteld, waarin bepaald was, dat zij geregeld met de Stadhouder moesten corresponderen.

Na de beroemde zitting van 17 november 1600 wordt in het Grollerholt nog elf maal een Landdag gehouden.
Op 7 augustus 1602 wordt hier besloten tot verplaatsing van de zetel der Landdagen naar Assen en wel om praktische overwegingen. Het was bij slecht weer in Grolloo natuurlijk geen bijzonder geschikt terrein. Maar Grolloo lag wel erg centraal en dat was bij de slechte gesteldheid der wegen destijds wel erg belangrijk. De Landdag stelde daarom dan ook een flink bedrag vast ter verbetering van de wegen die naar Assen leidden.
Op 29 november 1602 is men opnieuw samen in het Grollerholt. De toen aanwezige eigenerfden legden de eed van trouw af aan de Generaliteit en de Protestantse religie. Dit betekende dat daarmee de Hervorming in Drenthe officieel was vastgesteld en onder ede bevestigd.
Op 31 mei 1603 heeft de Stadhouder hier een Landdag uitgeschreven om verzoening te bereiken tussen de twee twistende partijen: College van Gedeputeerden en eigenerfden.
Op 3 juni 1632 werd vergaderd om een Stadhouder voor Drenthe te kiezen in de plaats van de overleden Friese Stadhouder Ernst Casimir. Hendrik Jan van Nassau werd gekozen. 16 Mei 1653 is men hier weer bijeen om maatregelen te nemen in de financiële geschillen tussen Landschap en Generaliteit. De bevolking werd, zo besloot de Landdag van 29 mei 1672, een extra belasting opgelegd ter voorziening in de behoefte van Landschapsgelden. In 1685 komt men samen om een Drost te kiezen uit een voordracht, waarop twee Sallandse edellieden voorkomen: Baron van Palland en Baron van Ittersum. Zoals hierboven blijkt bleef het Grollerholt gedurende lange tijd de geliefde plaats van samenkomst. Dit duurt tot 29 april 1696. Dan wordt deze plek voorgoed verlaten. Op deze laatste vergadering wordt de belangrijke beslissing genomen dat het Stadhouderschap van Drenthe erfelijk zal zijn voor de nakomelingen van Prins Willem III.

 

Toevoeging Bertus Reinders 11 spetembet 2021

Een leuke tekst uit 1784. Bron:

Nieuwe aardryksbeschryving voor de Nederlandsche jeugd.
I. DEEL 1784

III. HOOFDDEEL. 365

Ten Zuidooften van 't landfchap, ligt de byzondere Heerlykbeid Koeverden, eene fterke veiling, op de land- engte, tusfehen de moerasfen van de Bourtange en die van Echten geleegen, waar door aan weerszy de doortogt belet wordt. De inwooners, die weinig geleegenheid, tot Koophandel, hebben, beltaan meest, uit de veefokkery. Ruinen en Ruinerwoud, eene byzondere Heerlykheid; Zuidwolde en Hoogeveen, zeer volkryk, weegens de nabyheid, der veenen. Beilen, mede eene zeer volkryke plaats, in de heogfte landftreek van Dien. the, uit de welke alle de beeken, die het bewateren , hunnen oorfprong neemen. Sleen aan de veenen, en Emmen, digt by de Emmermeer geleegen; Grollo , niet vei van een bosch, in 't welke eertyds de landftenden, of Staatsvergaderingen, onderden blooten hemel, gehouden werden; terwyl 'er, naar de eenvoudigheid dier tyden, alleenl>k gaten, in den grond, waren gegraven , om 'er de leeden van Staat, elk naar zynen rang, in te doen nederzitten; Eelde,in 't Noorden van 't landfchap , met veele fraaie buitenplaatfen omringd.

Extra toevoeging d.d. 27 april 2016 door Bertus Reinders

Op 19 april 1913 kunnen we in de Provinciale Drentsche en Asser Courant het volgende lezen:

19130419 krant Grollerholt laatste vergadering 1696



Zo is het oude bos dat het Grollerholt vormde, getuige geweest van vele belangrijke bijeenkomsten van mensen uit de hele provincie. Dit bos strekte zich trouwens veel verder uit in de richting van Schoonloo dan de huidige omvang doet vermoeden.

Slechts een klein stukje bos is overgebleven al zijn er ook weer eiken bijgeplant. Toch kan men aan de typische flora herkennen dat het bos wortelt in echte oude bosgrond.
Vele vergaderingen vonden hier dus plaats en er was vaak stof genoeg om te vergaderen.

De Drentse boeren deden dit dan ook met verve. Het volgende oude gedichtje herinnert nog aan deze bijeenkomsten:

gvvth-006 In holt van Grolloo kwamen weleer van elke kant
de Ridderschap en Eigenerfden samen om met verstand
de beste middelen te beramen ter oirbaar van het land
wijl ze onder 't groene loof en 't blauwe hemeldak
als Souverein van Drenthe het heil des volks besprak
en mét en dóór het volk zijn wetten en decreten
vandaar alom doet weten.
De open plek met stenen midden in het Grollerholt.

 

Het is belangrijk dat de herinnering aan deze historische plaats levend blijft. Dat kan het beste door de plaats zelf voor het nageslacht te bewaren. De Provincie heeft hiertoe in 1847 een belangrijke stap gezet door het bos aan te kopen.

Interview RTV Drenthe over Grollerholt

Bertus Reinders op 17 maart 2015

1439
Vanaf 1439 zijn er voorbeelden dat het gemene land in het Grollerholt bijeen kwam.

1522
In 1522 werd de hertog van Gelre in het Grollerholt noodgedwongen tot landsheer gehuldigd.

Tot in de 16e eeuw waren rechtspraak en bestuur vrijwel niet gescheiden.
Dit veranderde in het begin van de 16e eeuw toen er naast de Etstoel een Landdag van Ridderschap en Eigenerfden ging optreden.
1598 De publieke kerk
Er gaat het mooie verhaal, dat in het voorjaar van 1598 stadhouder Willem Lodewijk, die de Friezen kennen als Us Heit, op de vergadering van de ‘boeren en eigen-arfden van het ‘Olle landschap’ in het Grollerholt, waar men zat op in het zand uitgegraven zetels, de Drenten meedeelde dat het tijd werd om de Reformatie in Drenthe door te voeren. De ‘boeren en eigenarfden’ hadden geen bezwaar en zo werd besloten dat Drenthe kerstmis van datzelfde jaar calvinistisch moest zijn. Priesters, die omgeschoold wilden worden tot dominee, konden zich aanmelden in Hoogeveen en degenen, die dat niet wilden dienden met kerst uit het ‘Olle Landschap’ weg te zijn.

1602
De hervorming was in 1602 in het Grollerholt met een eed bevestigd

landsdag Staten van Drenthe tot ver in de 17e eeuw. - Daarna kloostergebouwen in Assen

1696
De laatste bijeenkomst in het Grollerholt was die in 1696, toen Willem III tot stadhouder verkozen werd.

1877
In 1877 kocht de provincie een perceel grond ten oosten van Grolloo aan en beplantte dit met eikentelgen, in de veronderstelling dat dit perceel de oude vergaderplaats was
Ter nagedachtenis aan de bestuurlijke wortels van Drenthe werd er een grote kei geplaatst op een opengekapte plek in dit bos.

1885
Met een Mallejan wordt de steen aangebracht in het Grollerholt.

1897
In 1897 werd in het Grollerholt de Drentse Zuivelbond opgericht, welke alle coöperatieve zuivelfabrieken in Drenthe omvatte.

1987
Ter gelegenheid van het 800-jarig bestaan van Rolde in 1987 werd in het Grollerholt een historische raadsvergadering opgevoerd

1999
Sinds 1999 heeft de provincie het beheer van het Grollerholt overgedragen aan Stichting Het Drentse Landschap. Gekozen werd voor een erfpachtconstructie over een periode van 99 jaar waarvoor f 1,- per jaar moet worden opgebracht. Als tegenprestatie legt de provincie er elk jaar een bedrag bij voor het beheer en onderhoud. In de offici‘le stukken wordt het een cultuurhistorisch monument genoemd. Het is echter geen wettelijk beschermd monument en een beheersplan is er niet.

 

Toeveoging op 2 september 2021 door Bertus Reinders

Bron: PDAC van 30 oktober 1954

 

In ’t Grolloër Holt kwamen de Staten van Drenthe bijeen

Het Grolloër Holt, dat voordien het eigendom was van de markegenoten van Grolloo, werd in het jaar 1881 aangekocht door de provincie Drenthe, en daarover verheugde men zich in die dagen ten zeerste. „De verre naneef zal nu de plek kunnen vinden, waar zijn geharde voorvaders in dö open lucht tot het beraadslagen over de gemeene zaken des lands bijeenkwamen” zo lezen we inde Prov. Drentsche en Asser Courant van Maandag 14 November 1881. Inde Statenvergadering van j.l. Woensdag werd besloten stroken grond aan te kopen, alsmede enige delen van ’t Grolloër Holt die nog in particuliere handen waren, en dat betekende wederom een belangrijk besluit. Ook ónze “na-neven” zullen dus weten, dat in vroeger jaren de Prov. Staten van Drenthe op deze plaats bijeenkwamen om hun besprekingen te houden.

Twee plaatsen zijn er in Drenthe, die merkwaardig zijn met betrekking tot het leven in het vroegere Drenthe, n.l. de Balloërkuil waar het hoogste rechtscollege in Drenthe, de „loffelijke Etstoel” bijeenkwam om recht te spreken en ’t Grolloër Holt waarin de ridderschap en eigenerfden, de Staten van de oude Lantschap dus, vergaderden. De vergaderingen van de vertegenwoordigers des volks hadden, evenals de rechtspraak, inde open lucht plaats. Regen, wind en koude schijnen noch de rechters, noch de Staten van Drenthe te hebben gedeerd. Op 29 April 1696 werd de laatste vergadering van de ridderschap en de eigenerfden in ’t Grolloër Holt genouden; daarna vonden de bijeenkomsten plaats in het voormalige kloostergebouw te Assen. De Etstoel heeft de Balloërkuil reeds eerder verlaten. Na het jaar 1602 werd ter plaatse geen recht meer gesproken.

We plaatsen hierbij een foto van het Grolloër Holt, de statige ingang van ’t bos, dat nu omgeven is door welvarende akkers en groene weiden. Er is wel veel veranderd inde Olde Lantschap en daarom is het goed dat monumenten die aan vroegere jaren herinneren, voor het nageslacht worden vastgelegd. Daarom kan het besluit van de tegenwoordige Staten van Drenthe, om de vergaderplaats van hun voorgangers voor de toekomst te bewaren, dan ook niet anders dan toegejuicht worden.